ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਉਹ ਕਪਤਾਨ ਜਿਸ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਸਿਖਾਇਆ

ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪਟੌਦੀ 

ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ

ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਚ ਸਾਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹੀ ਟੀਮ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਕਪਤਾਨ ਨਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਇਕ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵਾਲ ਸੀ।

 

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ 21 ਸਾਲ ਤੇ 70 ਦਿਨ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ।

 

ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਟਾਈਗਰ ਪਟੌਦੀ ਜਾਂ ਨਵਾਬ ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

 

5 ਜਨਵਰੀ, 1941 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵਾਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪਟੌਦੀ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

 

ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਪਰ ਅੱਖ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਟਾਈਗਰਜ਼ ਟੇਲ' 'ਚ ਲਿਖਿਆ, ''ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲਾਈਟਰ ਨਾਲ ਸਿਗਰਟ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਲਾ  ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।"

 

ਪਰ ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬਿਲ ਬਣਾਇਆ। ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 13 ਦਸੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1962 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

 

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਪਟੌਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਟੌਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।

 

ਪਟੌਦੀ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 47 ਟੈਸਟ ਖੇਡੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 40 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਪਟੌਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਪਤਾਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾ ਹੈ।

 

 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੌਰੇ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟੌਦੀ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀਮਿੰਟ ਦੀ ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ। ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।

 

ਇਸ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਪੈਟ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਲਈ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ।"

 

ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤ ਕੇ 0-2 ਨਾਲ ਪਛੜ ਰਹੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 2-2 ਨਾਲ ਡਰਾਅ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਟਾਈਗਰ ਪਟੌਦੀ, ਸਗੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ?

 

22 ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ  ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ -

ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ